بیش فعالی ADHD

بیش فعالی ADHD

بیش فعالی ADHD

:: راهکارهای درمان بیش فعالی در مرکز توانبخشی وصال ::

:: جهت مشاهده کلیک نمایید ::


بیش فعالی   (  ADHD  ) چیست ؟

بیش فعالی يكي از شايع ترين اختلالات روانپزشكي دركودكان است. کودکان بیش فعال، بیش از اندازه فعال اند و در تمرکز کردن دچار مشکل هستند، آنان نمیتوانند آرام بنشینند و یا دقت کنند و به جزییات توجه نمایند .

در  واقع کودکان مبتلا به اختلال کمبود توجه - بیش فعالی یا ADHD ، علایمی نشان می دهد که آشکارا بیانگر بی توجهی، حواس پرتی و بی نظمی هستند ولی علایم معمولی یک کودک معلول ذهنی (مثلا تاخیر در رشد ذهنی ) را نشان نمی دهند.والدین کودکان بیش فعال از این ناراحت اند که جلب توجه کودکشان سخت است .

شیوع بیش فعالی به چه میزان است ؟

 آخرین نگارش دستور العمل تشخیصی  و آماری اختلالات روانی یا همان DSM-V  ، نرخ شیوع ADHD در اکثر فرهنگ ها و جوامع را حدود 5% در کودکان  و 2.5% در بزرگسالان اعلام می کند.

بیش فعالی يكي از شايع ترين اختلالات روانپزشكي دركودكان است.

در جامعه، ADHD در مردان فراوان تر از زنان است و نسبت پسربچه ها به درختر بچه ها 2 به 1 است .در واقع پسربچه ها به احتمال 2 برابر دختر بچه ها شانس دچار شدن به بیش فعالی را دارند.


علت بیش فعالی چیست ؟

علت این عارضه به صورت واضح مشخص نیست.این عارضه یک اختلال تکامل سیستم عصبی است که اصطلاح علمی آن Neuro developmental Disorder است . البته استعداد ژنتیکی در این بیماری وجود دارد، یعنی خانواده هایی که در آنها فرد بیش فعال وجود دارد، احتمال ابتلا به بیش فعالی در آن خانواده زیادتر از شرایط عادی می شود.

مشکل بیش فعالی یا همان ADHD  علت چه تغذیه ای باشد، چه نورولوژیک یا عدم تعادل بین نوروترنسمیترها (انتقال دهنده های پیام های عصبی) آموزش این کودکان به دلیل  ضعف در توجه اشان سخت است.


نقص توجه یا ADD  و نقص توجه به همراه بیش فعالی یا ADHD  چه تفاوتی با هم دارند ؟

در واقع برای پاسخ به این سئوال ابتدا شما باید انواع بیش فعالی را بشناسید.

در نگارش چهارم دستورالعمل تشخیص روانی یا DSM-IV بیش فعالی به 3 نوع تقسیم بندی شده بود 

ADD یا  Attention Deficit Disorder که معادل فارسی آن اختلال نقص توجه می شود در این حالت فرد علائم بیش فعالی را دارد ولی حرکات اضافه و حرکات تکانشی یا همان حرکات Impulsive را ندارد.

ADHD یا  Attention Deficit Hyperactivity Disorder که معادل فارسی آن اختلال کمبود توجه و بیش فعالی می باشد ، که کودک در این اختلال دچار نقص توجه به همراه حرکات زیاد می باشد ، درواقع کودک علاوه بر اینکه نمی تواند بر روی کاری تمرکز نماید ، تحرک زیادی نیز دارد و مدام جنب و جوش دارد.

Combined ADHD یا اختلال کمبود توجه و بیش فعالی از نوع ترکیبی که در این اختلال کودک علاوه بر اینکه نقص در توجه دارد و حرکات زیادی نیز دارد کودک دچار حرکات تکانشی یا impulsivity نیز می باشد. این نوع از بیش فعالی را می توان نوع سخت بیش فعالی در نظر گرفت.

اما در نگارش پنجم دستورالعمل تشخیصی و آماری اختلالات روانپزشکی یا DSM 5 اصطلاح ADD و بیش فعالی از نوع ترکیبی یک اصطلاح outdate یا از رده خارج محسوب می شود و در این رده از تقسیم بندی صرفا اصطلاح ADHD مطرح شده است.

در DSM 5 ما با تقسیم بندی تا حدی متفاوت تری مواجه هستیم به صورتی که تقسیم بندی در جهت نوع بیش فعالی و شدت آن اتفاق می افتد

تقسیم بندی در DSM 5 به این صورت است که ما فقط اصطلاح بیش فعالی یا ADHD را داریم ولی همین بیش فعالی یا ADHD با 3 زیر گروه که هر گروه با 3 میزان شدت می باشند وجود دارد 

تقسیم بندی زیر گروه های بیش فعالی :

- بیش فعالی به همراه نشانه های ترکیبی : که هم معیار بی توجهی و هم بیش فعالی به همراه تکانشگری وجود دارد

- بیش فعالی به همراه بی توجهی غالب : که معیار بی توجهی حضور دارد اما معیار بیش فعالی به همراه تکانشگری وجود ندارد

- بیش فعالی به همراه تکانشگری غالب که معیار بیش فعالی - تکانشگری وجود دارد اما معیار بی توجهی وجود ندارد

جدا کننده هر کدام از لحاظ شدت :

خفیف یا اصطلاح Mild که فقط نشانه های لازم برای تشخیص بیش فعالی ( ADHD ) حضور دارند ولی صرفا به نقص های جزیی در عملکردفرد به خصوص در زمینه های  اجتماعی یا شغلی منجر می شود.

متوسط یا اصطلاح Moderate که نشانه های بیش فعالی یا عواملی که باعث اختلال در عملکرد فرد می شود در حد فاصل خفیف تا شدید قرار دارند

شدید یا اصطلاح Severe که علائم بیش فعالی به طرز غیر عادی و بیشتر از حد معمول شدید هستند.


* پس به طور خلاصه اصطلاح ADD در DSM-IV مطرح بوده و در DSM 5 ما صرفا اصطلاح ADHD  را داریم .


آیا ممکن است اختلال بیش فعالی در سایر اختلالات مانند اوتیسم یا موارد مشابه دیده شود ؟

بله .

ما اصطلاحی به نام comorbidity یا همبودی داریم که درواقع بیانگر همین مطلب است .  در این حالت ما علائم چند اختلال دیگر را علاوه بر اختلال اصلی مشاهده می نماییم . به طور مثال وجود اختلال یادگیری به همراه بیش فعالی . برای درک بهتر به تصاویر زیر دقت فرمایید 




علائم تشخیص بیش فعالی چیست ؟

همانطور که گفتیم در DSM 5 بیش فعالی در 3 زیر مجموعه اصلی بی توجهی ، بیشفعالی و تکانشگری و به صورت ترکیبی تقسیم بندی شده ، پس باید منتظر دو گروه علامت باشیم ، گروه اول علائم بی توجهی و گروه دوم علائم بیشفعالی به همراه تکانشگری که شامل علائم زیر می شود

- علایم و نشانه های بی توجهی 

1- به جزئیات توجه دقیق ندارند و یا در تکالیف و فعالیت ها از روی بی دقتی اشتباه می کنند.

2- در توجه بر بازی و تکلیف مشکل دارند.

3- وقتی که مستقیم مورد خطاب قرار می گیرند به نظر می رسد نمی شنوند.

4- به دلیل ناتوانی در فهم دستور از آن پیروی نمی کنند و کارهای خود را نیمه کاره رها می نمایند ( به استثنا بازی های کامپیوتری ) .

5- در رعایت نظم و برنامه ریزی انجام یک فعالیت (سازماندهی) مشکل دارند.

6- اشیای ضروری برای بازی یا تکالیف را گم می کنند.( مداد و اسباب بازی و...)

7- بر اثر محرک های نامربوط به آسانی دچار حواس پرتی می شوند، ( مانند صدای ماشین در هنگام مشق نوشتن )

8-  در فعالیت های روزانه فراموش کارند.

9- نسبت به تکالیفی که تلاش ذهنی مدوام بخواهد بی میلی دارند و از آن اجتناب می کنند.

- علائم و نشانه های  بیش فعالی  و تکانشگری 

1- دست ها و پاهای بی قرار دارند و در حال نشسته هم تکان می خورند. ( وول می خورند )

2- در موقعیت هایی که باید یک جا بنشینند جای خود را ترک می کنند. ( مانند کلاس درس)

3- به حد افراط حرف میزنند و به عبارتی پر حرف هستند .

4- آنقدر در جنب و جوش اند که گویا به وسیله موتوری رانده می شوند.

5- برای مشارکت در فعالیت های آرام و بی صدا مشکل دارند.

6-  در موقعیت های نا به جا به افراط بالا و  پایین می پرند یا می دوند.

7- قبل از تمام شدن پرسش، پاسخ می دهند.

8- منتظر نوبت ماندن برای ایشان دشوار است.

9- مزاحم کار دیگران می شوند (قطع حرف یا بازی دیگران)

آیا افراد بیش فعال می توانند افراد موفقی شوند ؟

بیش فعالی یک اختلالی است که اگر کنترل شود فرد می تواند در  آینده کمترین عوارض آن را در زندگی خود مشاهده نماید

به طور مثال از افراد معروف بیش فعال در دنیا ، مایکل فلپس (Michael Phelps) ، پر افتخار ترین ورزشکار در تاریخ المپیک با 22 مدال، در کودکی بیشفعال یا همان ADHD بوده. یا سیمونه بیلس (Simone Biles) دارنده مدال طلای ژیمناستیک در المپیک 2016 ، ویل آی ام (will.i.am) که از خواننده های مشهور رپ هست ، همینطور آقای (Howie Mandel) که هنرپیشه هستند ، مفسر سیاسی معروف آقای James Carville و افراد بسیاری دگر که سابقه بیش فعالی در کودکی یا بزرگسالی را داشته اند.

پس الزاما بیش فعالی باعث شکست افراد در آینده اشان نخواهد شد به شرطی که این اختلال به صورت صحیح و علمی درمان و کنترل شود .

در بیش فعالی چه اتفاقی در مغز رخ می دهد ؟

همانطور که گفتیم علت بیش فعالی کاملا مشخص نیست ، ولی تحقیقات علوم شناختی و علوم اعصاب یکسری یافته هایی را اخیرا در مورد افراد بیش فعال نشان داده اند که هنوز بررسی در این زمینه ها ادامه دارد ، بعضی از یافته های این زمینه شامل الگوهای امواج مغزی در بیش فعالی می باشد که از طریق نقشه مغزی یا همان QEEG مشخص شده، یافته هایی که حاکی از کمبود ماده ای به نام دوپامین در مغز دارد . اختلال عملکرد هایی که در لوب پیشانی مغز از طریق fMRI و PET scan مشاهده شده است و یا سایر روش هایی تشخیصی که در حال توسعه در زمینه بیش فعالی می باشد.

درمان بیش فعالی چیست ؟

اینکه ما در بیش فعالی چه روش درمانی را در پیش بگیریم متفاوت است و بستگی به شدت و میزان بیش فعالی دارد . در واقع برای اینکه یک درمان موفق در بیش فعالی داشته باشیم باید یک ارزیابی دقیق و هوشیارانه از مشکل بیش فعالی داشته باشیم و شروع درمان بدون ارزیابی های دقیق صرفا باعث تلف شدن زمان طلایی فرد و در نهایت شکست در درمان خواهد شد.

از جمله روش هایی که در درمان بیش فعالی مطرح می شود 

- دارو درمانی در بیش فعالی کاربرد زیادی دارد که یکی از معروف ترین و مطمئن ترین داروهای بیش فعالی  متیل فنیدات است که با نام تجاری ریتالین شناخته می شود . البته داروهای متعدد دیگری نیز برای این اختلال وجود دارد که بنا به نیاز متخصص روانپزشک در بزرگسال و فوق تخصص روانپزشکی اطفال و یا فوق تخصص مغز و اعصاب کودکان در کودکان تجویز خواهد کرد

- استفاده از روش های رفتار درمانی ( بخش آموزش ذهنی مرکز توانبخشی وصال )

- استفاده از روش های نوین علوم اعصاب شناختی مانند انواع نوروفیدبک (neuro-feedback)  و یا تحریک الکترکی جداره جمجمه یا ( tDCS ) ( بخش نوروفیدبک مرکز توانبخشی وصال )

- درمان های نوین علوم شناختی مانند انواع تمرین های شناختی که باعث تقویت و از بین رفتن علائم و اختلالات بیش فعالی می شود ، به طور مثال تمرین هایی که باعث تقویت حافظه فعال یا همان working memory می شود و یا تمرین های که باعث تقویت مهار یا همان inhibition در فرد می شود ( بخش توانبخشی شناختی مرکز توانبخشی وصال )

- استفاده از تکنیک های یکپارچگی حسی یا همان S.I (بخش یکپارچگی حسی مرکز توانبخشی وصال )

- استفاده از تکنیک ها و روش های عملکرد در اجتماع ما نند گروه درمانی ( بخش گروه درمانی مرکز توانبخشی وصال )

به هر صورت چیزی که مشخص است در درمان ADHD راهکارهای بسیاری وجود دارد ولی مهم آن است ، کدام روش در پیش گرفته شود و یا کدام روش های درمان بیش فعالی با هم ترکیب شوند تا هم به موثر ترین پاسخ دست پیدا نماییم و هم اینکه زمان را در درمان از دست ندهیم . که این خود قسمتی مربوط به تشخیص صحیح بیش فعالی و قسمتی دیگر مربوط به در دسترس بودن انواع درمان ها در بیش فعالی می باشد.


نویسنده : دکتر سروش لهراسبی


.

بازگشت